Hoe houdt de overheid zelf regie over data, applicaties en haar digitale toekomst? Vanuit het vraagstuk van het Kadaster en de praktijk in Duitsland laten KPN en Codesphere zien wat daarvoor nodig is.

Nederland zoekt naar digitale soevereiniteit, maar de discussie blijft vaak hangen in techniek: welke cloud, welke leverancier, welke infrastructuur. Het Kadaster loopt tegen die vraag aan in de praktijk. Als organisatie met een langjarige, volwassen publieke cloud-strategie op Microsoft stapt het Kadaster daar niet zomaar vanaf, maar kijkt wel kritisch naar welke workload waar hoort te draaien. De onderliggende ambitie is helder: applicaties die cloud-agnostisch kunnen draaien, zodat de keuze tussen platformen een operationele afweging wordt in plaats van een architecturale dwangbuis.

In deze sessie draaien KPN, Codesphere en het Kadaster die vraag om. Het gaat niet om één oplossing of één partij, maar om het vermogen om los te komen van onderliggende technologie en te bouwen met de juiste partners.

KPN laat zien hoe dat begint bij de fundering: met KPN Sovereign Cloud | powered by STACKIT bouwt KPN mee aan een Europese soevereine cloudinfrastructuur. Maar cloudinfrastructuur alleen is geen ketensoevereiniteit. Daarom werkt KPN samen met Codesphere: de softwarelaag die van die infrastructuur een compleet, direct inzetbaar sovereign cloudplatform maakt, inclusief de ontwikkel-, beheer- en dienstenlaag die nodig zijn om écht te kunnen bouwen, en die precies het cloud-agnostische applicatielandschap mogelijk maakt waar het Kadaster naar op zoek is.

Codesphere maakt digitale soevereiniteit mogelijk voor de Duitse overheid als platform dat volledig voldoet aan de Deutschland Stack, en laat vanuit die ervaring zien wat daarvoor nodig is. Vanuit de samenwerking met STACKIT werd de combinatie dit jaar geselecteerd voor het GovTech Deutschland-raamcontract en het Duitse federale AI-cloudcontract, en wordt zij ingezet in de zorg, een van de strengst gereguleerde sectoren.

Aan de hand van een aantal stellingen en voorbeelden gaan KPN en Codesphere in gesprek. Waarom koos de Duitse overheid voor deze aanpak, en waarom voor deze combinatie van infrastructuur en platform? Waar liepen zij onderweg tegenaan? En welke functionaliteiten en business waarde maken het verschil ten opzichte van bestaande alternatieven?

De sessie sluit af met een open gesprek met de zaal: wat betekent de Duitse praktijkervaring voor een vraagstuk zoals dat van het Kadaster, en voor de bredere Nederlandse politiek en overheid?

Sprekers:

Ronald Muijrers, KPN 
Maarten van der Tol, Kadaster
Elias Schneider, CEO Codesphere

De overheid staat voor een belangrijke uitdaging: AI en datadeling bieden enorme kansen voor betere dienstverlening, efficiëntere processen en maatschappelijke impact. Tegelijkertijd groeit de behoefte aan transparantie, verantwoording en vertrouwen. Want technologische mogelijkheden alleen zijn niet voldoende; burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat AI eerlijk, veilig en verantwoord wordt ingezet.

In deze interactieve breakout verkennen we het verschil tussen vertrouwen in AI (Trust in AI) en betrouwbare AI (Trustworthy AI). Veel organisaties bevinden zich in een zogenoemd trust dilemma: ze benutten de mogelijkheden van AI onvoldoende uit voorzichtigheid, of juist te snel zonder passende governance en controle.

Aan de hand van een aantal prikkelende stellingen bespreken we hoe overheden een gezonde balans kunnen vinden tussen innovatie, maatschappelijke waarde en bestuurlijke verantwoordelijkheid.

Korte presentatie door: Teresa Cardoso Ribeiro, Zorginstituut Nederland, John Bilstra, Strategisch adviseur overheid, SAS en Joran Roor Senior Systems Engineer, SAS

Denk mee over de vraag: wat vinden wij dat inwoners mogen verwachten van een open en toegankelijke overheid en zou moeten worden opgenomen in de ‘Verklaring Open Overheid’?

In 2027 bestaat de Wet open overheid 5 jaar. Deze wet is bedoeld om de overheid transparanter en meer open te maken. Hierbij draait het erom dat de overheid informatie proactief openbaar maakt die aansluit bij de informatiebehoefte van de samenleving (“betekenisvolle openbaarmaking”), in contact staat met inwoners en toegankelijk is. De afgelopen jaren hebben al veel overheidsorganisaties daarin al goede stappen gezet, maar dit blijft een blijvende opgave voor de overheid. Daarom wordt er ingezet op een ‘Verklaring Open Overheid’, die de gezamenlijke ambities, betrokkenheid en inzet voor de waarden van een open en toegankelijk overheid als overheidsorganisatie onderstreept. Het perspectief van de burger staat hierbij centraal. Zo kunnen overheidsorganisaties uitdragen welke concrete stappen zij zetten richting een open en toegankelijke overheid. Bijvoorbeeld :

• actief openbaar maken van dossiers waar veel maatschappelijke belangstelling voor is; 
• altijd contact opnemen met een indiener van een Woo-verzoek; 
• burgers in een vroeg stadium betrekken bij planvorming;samenwerking tussen overheden bij misbruik; 
• bieden van een inloop of spreekuur aan burgers om informatie te vragen. 

De inzet is om te komen tot een beknopte verklaring met enkele speerpunten. Deze sessie willen we benutten om de inhoud van de Verklaring Open Overheid verder vorm te geven. Wat zou volgens jou centraal moeten staan in de verklaring? Ambitie is om op 1 december - tijdens het door het ministerie van BZK georganiseerde Festival ZO - de Verklaring Open Overheid te ondertekenen door een groep koplopers vanuit gemeenten, provincies, waterschappen en ministeries. 

De sessie wordt begeleid door Jolein Baidenmann, plv. directeur Programma Open Overheid van het ministerie van BZK en Guido Enthoven, oprichter Instituut Maatschappelijke Innovatie.

Digitale soevereiniteit staat op elke agenda. Het kabinet koos dit jaar voor een soevereine overheidscloud, en de rolverdeling tussen markt en overheid wordt nú bepaald. De vraag is niet langer óf, maar hóe en met wie. In deze sessie schetst Aart Jochem waar Nederland staat en wat het nieuwe cloudbeleid betekent voor jouw organisatie. De Open Cloud Alliantie laat zien dat het antwoord er al is: geen visie op een sheet, maar werkende diensten die je vandaag kunt ontdekken, vergelijken en zelfs afnemen.

Lammert Vinke presenteert de live marktplaats. Voor het eerst zie je hoe organisaties soevereine clouddiensten vinden, vergelijken en afnemen bij meerdere Nederlandse en Europese leveranciers. Soevereiniteit betekent bij de Open Cloud Alliantie niet alleen data en jurisdictie in eigen hand, maar ook een helder exit-plan. Een eis die in het herziene cloudbeleid van het Rijk steeds zwaarder weegt. Van ambitie naar uitvoering, van belofte naar gebruik.

Het herziene Rijkscloudbeleid 2026 is helder: risicoanalyses, exitplannen en een sterke voorkeur voor Europese jurisdictie. De Tweede Kamer heeft daarnaast de ambitie uitgesproken om in 2029 minstens 30% van de rijksclouddiensten uit soevereine bronnen af te nemen.

Dit is een concreet doel, met een overgangstermijn van vier jaar. De vervolgvraag voor veel overheidsorganisaties is: hoe geef je hier in de praktijk vorm aan?

Veel workloads draaien nu in overheidsdatacenters of bij grote publieke hyperscalers. Een operationele Nederlandse Rijkscloud is er nog niet op schaal. Tegelijkertijd moeten organisaties wel in beweging komen. Nu al, met de workloads die er zijn en de contracten die (af)lopen.

Jeremias Reith (VP Tech Enabler AI & Cloud, Deutsche Telekom) laat zien hoe Deutsche Telekom, als een van Europa's grootste gereguleerde organisaties, deze afwegingen concreet maakt.

Hij heeft de strategische keuzes gemaakt voor de bewuste verdeling van workloads over Europese hyperscalers, Amerikaanse hyperscalers, private cloud en on- premise omgevingen. Hij geeft inzicht in de aanpak van classificatie en exitstrategieën en in een governancemodel dat werkt.

Je leert:

• Hoe Deutsche Telekom bepaalt waar workloads landen: welke naar een Europese soevereine cloud gaan, welke naar hyperscalers gaan en welke bewust on-premises of in een private cloud blijven
• Waarom AI-toepassingen met gevoelige data een andere afweging vragen dan generieke workloads
• Hoe je exitstrategieën ontwerpt die daadwerkelijk uitvoerbaar zijn en niet alleen op papier bestaan
• Welke rol Europese soevereine cloud en AI vandaag al kunnen spelen bij de overgang naar de doelstellingen van het Rijkscloudbeleid

Frank Stavenuiter (Chief Sovereignty Officer T-Systems Nederland) plaatst dit in de Nederlandse context: hoe verhouden deze keuzes zich tot het Rijkscloudbeleid, de kaders van SLM Rijk en de eisen van Nederlandse toezichthouders? En wat mag je de komende jaren concreet verwachten van een Europese partner voor soevereine cloud en AI?

Hoe werken we effectief samen met marktpartijen, wetenschap en maatschappelijke organisaties? 
De overheid kan en hoeft niet alles zelf te doen. Tegelijkertijd kunnen publieke waarden, continuïteit en publieke belangen onder druk komen te staan wanneer we te afhankelijk worden van marktpartijen. Hoe organiseren we een gezonde balans tussen expertise van buiten en publieke regie? 

Inleiding door Ron Kolkman, CIO RWS, voorzitter van aanjaagteam Cloud binnen de NDS

Moderator: Mustafa Kedilioglu, ODI

Beginnen we bij de technologie of bij het maatschappelijke vraagstuk? 
De NDS gaat uiteindelijk niet over digitalisering als doel op zich, maar over betere publieke dienstverlening en het oplossen van maatschappelijke opgaven. Hoe zorgen we dat digitale mogelijkheden structureel onderdeel worden van beleidsvorming en uitvoering — en niet pas worden toegevoegd nadat beleid al is gemaakt? 

Inleiding door Wouter Struik, plv Ombudsman Rotterdam-Rijnmond 

Moderator: Martijn Bennis

Wie is verantwoordelijk voor digitale transformatie: bestuur, CIO, lijnmanagement, IT of iedereen? 
Digitalisering is geen IT-project maar een verandering van de manier waarop de overheid werkt en publieke waarde creëert. Hoe zorgen we dat bestuurders en lijnmanagement daadwerkelijk eigenaar worden en dat digitale ambities ook consequenties hebben voor processen, mensen, budgetten en prioriteiten? Of zal de oplossing toch Optimalisatie zijn in plaats van Transformatie? 

Inleiding door Arre Zuurmond, Oud RvIHH 

Moderator: Guido Rijnja

We kennen allemaal wel voorbeelden waarin de overheid burgers of ondernemers beter zou kunnen helpen maar dat niet doet en er eigenlijk geen goed argument te verzinnen is waarom niet. Zo ook rondom gegevensdeling: organisaties kunnen hun eigen gegevens nog zo goed op orde hebben, maar als eigenaarschap in een keten ontbreekt of wetgeving verschillend wordt geïnterpreteerd blijft de maatschappelijke opgave liggen. In deze sessie delen we herkenbare dilemma’s rond gegevensdeling voor (proactieve) dienstverlening, waarbij de oorzaak en de oplossing veel breder liggen dan alleen bij gegevens.

Inleiding door Tim Faber, programmamanager Interbestuurlijke Datastrategie bij BZK en Koen Wortmann, VNG en lid Interbestuurlijk Dataoverleg (IDO) 

Moderator: Kees Verhoeven, IBDS

Hoe organiseren we de samenwerking tussen Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen? 
Digitalisering stopt niet bij bestuurlijke grenzen. Maar gezamenlijke ambities vragen ook om gezamenlijke prioriteiten, besluitvorming en verantwoordelijkheid. Waar is centrale regie nodig en waar moet ruimte blijven voor decentrale autonomie? 

Inleiding door Marten Tilstra, IPO en Marise Bezema, Algemeen Directeur Justis

Moderator: Henk Akkermans, Hoogleraar Tilburg University

Met AI als centraal thema, verkennen we samen de toekomst aan de hand van een aantal provocatieve voorspellingen. Maar elk ander onderwerp kan ook aan de orde komen. Vraag Frank alles! En wat moet u nu doen om klaar te zijn voor de toekomst?

Door: Frank Buytendijk, Gartner Fellow & Futurist

Een praktisch startpunt voor bestuurders die het overzicht willen vóórdat ze kiezen

Afwachten voelt veilig. Maar terwijl uw organisatie de risico's van agentic AI afweegt, zetten andere overheden van Kyiv tot Abu Dhabi al de eerste stappen. Negentig procent van de publieke organisaties verwacht binnen twee tot drie jaar met agentic AI te werken; Gartner voorspelt tegelijk dat 40% van die projecten vóór 2027 wordt geschrapt door onduidelijke waarde of te weinig risicobeheersing. Het verschil tussen die twee groepen? Niet lef, maar een goede kaart. Het WEF beschrijft in Making Agentic AI Work for Government welke kansen Agentic AI biedt en wat nodig is om deze verantwoord te benutten. Capgemini vertaalt deze inzichten naar de Nederlandse praktijk: wat vraagt dit van processen, samenwerking, governance en toezicht? In deze sessie krijgt u die kaart: een raamwerk dat 70 kernfuncties van de overheid beoordeelt op kansen én risico's, zodat u vandaag al weet waar u veilig kunt beginnen en waar bewuste terughoudendheid nog verstandig is.

Sprekers:
Martijn van de Ridder, Capgemini NL
Art Nokhai, Capgemini NL

In de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) is bij prioriteit 6 - Digitaal vakmanschap, geconstateerd dat een overheidsbrede aanpak op de digitale werkomgeving ontbreekt. Om hierop een versnelling aan te brengen, is de ambitie om een visie op te stellen voor de digitale werkomgeving. Overheidsbreed is dit inmiddels opgestart, met als planning dat de visie in het eerste kwartaal van 2027 wordt vastgesteld. De visie is genoemd als versneller, maar hoe gaan we daarna écht versnellen? Want een visie is één ding, de uitvoering iets anders.

De bestuursvragen:
- Eigenaarschap en verdeling: wie pakt wat op na vaststelling van de visie en wie is waarvoor verantwoordelijk in de uitvoering?
- Leren en kennisdelen: hoe leren we van elkaar als overheidsorganisaties en welke structuur of overleg maakt dat mogelijk?
- Transparantie: zijn we bereid om, naast succesverhalen, ook minder succesvolle ervaringen te delen?
- Collectief versus organisatiebelang: zijn we bereid organisatiebelangen ondergeschikt te maken aan het grotere overheidsbelang, ten behoeve van één slagvaardige overheid?

Sprekers:
Jeroen Jonkers, Ministerie van BZK
Jacqueline Rutjens, Directeur Open Overheid en Informatiehuishouding

Digitale transformatie gaat niet over wat je bouwt, maar over hoe je samenwerkt. Netcompany laat zien wat echte strategische partnerschappen met de overheid betekenen, en welke risico's je daarvoor moet nemen.
De Nederlandse overheid spreekt veel over strategische partnerschappen met leveranciers, maar behandelt die partners in de praktijk toch vaak nog als IT-dienstverleners. Waarom? Omdat een echt partnerschap moeilijk is. Het vergt kwetsbaarheid, vertrouwen en moed van beide partijen.

Netcompany werkt als strategisch partner met Nederlandse overheden. Soms betekent dat geduld hebben, soms betekent dat meteen handelen. Totaal verschillende wegen, maar één ding gemeen: het accepteren van risico en het nemen van verantwoordelijkheid.

In deze sessie laat Netcompany zien wat dat in de praktijk betekent. Wat werkt, wat niet, en welke keuzes de leverancier en de overheid beiden moeten maken. Vervolgens gaat Netcompany met jullie in gesprek: durven jullie echt als partner samen te werken?

De sessie sluit af met concrete takeaways voor bestuurders: wat moet er anders aan hoe wij samenwerken?

Spreker:
Britt Hoppenbrouwers, Country Managing Partner bij Netcompany Nederland

Hoe maken we van een overheidsbrede strategie ook daadwerkelijk een gezamenlijke investeringsagenda? 
Een gezamenlijke strategie heeft weinig effect als iedere organisatie uiteindelijk wordt afgerekend op haar eigen jaarplan en begroting. Wanneer kiezen we voor collectieve prioriteiten en investeringen, en wanneer accepteren we verschillen tussen organisaties? En wie mag besluiten als collectief belang en individueel belang botsen? 

Inleiding door Gino Laan, RINIS 

Moderator: Mustafa Kedilioglu, ODI

Sofie Berns is Missieleider AI en onbemenst binnen het Ministerie van Defensie en Afdelingshoofd DATA (Data & AI Technology Accelerator) binnen COMMIT. Zij speelt een sleutelrol in de ontwikkeling van Defensie's AI-capaciteiten en stond aan de basis van de inrichting van de Data Science Cells, multidisciplinaire teams waarin operationele expertise, data science en technologie samenkomen om informatiegestuurd optreden, digitale slagkracht en militaire besluitvorming te versterken. Naast deze technologische vernieuwing heeft zij ook een belangrijke bijdrage geleverd aan de cultuurverandering die nodig is om data en AI duurzaam te verankeren binnen de organisatie.
Vandaag gaat Anna van den Breemer (partner AI transformatie EY) met Sofie in gesprek over hoe AI zich ontwikkelt van technologie naar operationele capaciteit, de impact van de Data Science Cells, en de leiderschaps- en cultuurveranderingen die nodig zijn om Defensie klaar te maken voor een toekomst waarin informatie, autonomie en digitale gevechtskracht steeds bepalender worden.

Welke digitale opgaven en risico’s zijn in de NDS nog onvoldoende in beeld? 
De NDS geeft richting, maar iedere strategie kent ook blinde vlekken. Nieuwe technologie, maatschappelijke ontwikkelingen, geopolitieke verschuivingen en de gevolgen van eerdere digitaliseringskeuzes kunnen zich aandienen voordat ze onderdeel zijn van beleid en strategie. Hoe voorkomen we dat we vooral sturen op wat we al kennen en voldoende ruimte houden voor wat zich nog aandient?10.  Welke blinde vlekken kent de NDS? 

Inleiding door Martijn Aslander, Auteur Informatie Autonomie 

Moderator: Kees Verhoeven, IBDS

Hoe voorkomen we dat we steeds opnieuw strategieën maken, terwijl de digitale werkelijkheid ondertussen verder verandert?
Thema’s als legacy, cloud, cybersecurity, digitale identiteit, soevereiniteit en quantumtechnologie ontwikkelen zich over vele jaren. IT-investeringen en architectuurkeuzes vragen daarom om continuïteit. Hoe zorgen we voor een meerjarige koers én voldoende ruimte om onderweg bij te sturen?

Inleiding door Marianne Schimmel, UWV en Danielle de Blieck-Visser, Gemeente Lelystad

Moderator: Frits Grotenhuis, Tilburg School of Humanities and Digital Sciences

Hoe brengen we digitale soevereiniteit en autonomie in balans met continuïteit, gebruiksgemak, kosten en publieke verantwoording? 
De wens om minder afhankelijk te zijn van grote buitenlandse technologiebedrijven is begrijpelijk. Maar autonomie heeft een prijs: zelf ontwikkelen, beheren en beveiligen vraagt capaciteit, geld en tijd. Bovendien kunnen alternatieven tijdelijk minder volwassen zijn of problemen opleveren voor bijvoorbeeld informatiebeheer en transparantie. Welke concessies zijn we bereid te doen voor digitale onafhankelijkheid — en voor hoe lang? 

Inleiding door Lydia Bremmer, Directeur ACOI 

Moderator: Marcel Thaens, CIO Gemeente Noord Brabant

Hoe voorkomen we dat we steeds opnieuw strategieën maken, terwijl de digitale werkelijkheid ondertussen verder verandert?
Thema’s als legacy, cloud, cybersecurity, digitale identiteit, soevereiniteit en quantumtechnologie ontwikkelen zich over vele jaren. IT-investeringen en architectuurkeuzes vragen daarom om continuïteit. Hoe zorgen we voor een meerjarige koers én voldoende ruimte om onderweg bij te sturen?
Inleiding door Marianne Schimmel, UWV en Danielle de Blieck-Visser, Gemeente Lelystad
Moderator: Frits Grotenhuis, Tilburg School of Humanities and Digital Sciences